Het vermogen om te verdragen

Vrijdagochtend. Ik heb me voorgenomen drie planken in mijn kast, met een berg door de jaren heen bewaarde artikelen, nu eens echt door te spitten en ook veel weg te gooien. Ik begin. Het derde artikel dat door mijn handen gaat lees ik. En ik denk onmiddelijk terug aan Karien van Loohuizen. Zij reikte dit artikel in 2006 uit, op een van de opleidingsdagen aan IAS (Institute for the Application of Social Science). Bevlogen Karien, mij en anderen zo enorm veel geleerd. Ze stimuleerde ons in leven en werk tot nog meer denken, lezen, voelen, twijfelen, ervaren, lachen, huilen, oefenen, stoppen, opnieuw beginnen, waarnemen, doorademen, contracteren, mijmeren, reflecteren, uitreiken, inhouden, proeven, slurpen, vragen, luisteren, zoeken, zien, doorzetten, vallen, opstaan, geven, nemen, integreren, benutten, bewust worden en nog zoveel meer en ook…verdragen!

Alweer 12 jaar later. Karien leeft niet meer. Haar ‘erfenis’ (aangeboden methodes en leerervaringen tijdens deze opleiding) draag ik nog altijd met mij mee. Het artikel ‘Het vermogen om te verdragen’ van Odette Moeskops hoort zeker bij deze erfenis.

Vandaag, maandagmiddag. Een van de drie planken ligt nu vol met door mij gekoesterde materialen. Niet alleen om de nostalgie, ook vanwege de actualiteit. Dank beide dames! Voor het schrijven en het uitreiken. Het heeft mij gesteund om in mijn vak te verdragen wat gedragen moet worden. Ik laat hier graag een deel meelezen.

‘Het vermogen om te verdragen’

Organisaties schakelen om vele redenen adviseurs in. Daar hoort bij dat het om trajecten kan gaan, waar het aan de adviseur is om ‘boven water te tillen’ wat een organisatie zélf niet lukt, wat niet wordt gevoeld, bespreekbaar is of hardop gezegd kan worden. Managers staan in hun rol veelal voor de grote opgave van een fusie, reorganisatie of ander ingrijpend veranderingsproces. Processen die angst en weerstand bij medewerkers kunnen oproepen. In veel situaties worden het redden, het leiden, het overnemen, het innoveren, het zorgen of het onmiddellijk oplossen op de adviseur of manager geprojecteerd. In de verwachting dat deze zich hiermee identificeert en de ander de gevoelens die deze niet onder ogen kan of wil zien, uit handen neemt.

Veranderingsprocessen kunnen daarmee zowel op adviseurs als managers zo’n grote druk uitoefenen dat deze niet meer in staat zijn tot een rêverie. Het in staat zijn tot de rêverie is gebaseerd op het vermogen van een volwassene tot observeren, nadenken, reflecteren en het verwerken van de vele ervaringen en indrukken. Juist in tijden van verandering kan door oplopende angst en onzekerheid dit vermogen (tijdelijk) tekortschieten of geheel uitgeschakeld lijken te zijn. Niet alleen bij organisaties, maar óók bij de adviseurs die zij inschakelen. Organisaties en hun adviseurs ‘colluderen’ dan met elkaar en zijn niet goed meer in staat zijn de gedachtes en gevoelens te verwerken. Evenmin zijn ze in staat deze te transformeren en aan de ander terug te geven in een aanvaardbare vorm.

Anders gezegd, dan schiet het ‘vermogen tot verdragen’ tekort. Dit is de capaciteit om emotie voor werkdoeleinden te kunnen hanteren (French, 2000). Hieronder wordt zowel de eigen emotie als die van de ander begrepen, evenals de capaciteit emoties te gebruiken als informatie om te begrijpen en te handelen. Met het vermogen tot verdragen wordt bedoeld dat iemand niet onmiddellijk reageert vanuit de druk van de eigen impulsen en zich identificeert met de stemmingen, de wensen en behoeften van de ander. Het betreft ook het vermogen een boodschap te kunnen vertalen en te vervlakken in iets wat voor de ander te hanteren én te verdragen is. Tot slot gaat het om het kunnen verdragen van reacties van woede en boosheid die zich tot de adviseur of manager kunnen richten, in een poging van ‘de ander’ om zijn eigen angsten af te wenden.

Volgens French (2000) is het vermogen tot verdragen onderdeel van elke organisatierol, zoals die van de directeur, manager of adviseur. Zo gauw een organisatierol er is (en zelfs vóór er een persoon is die deze vervult) en juist in tijden van verandering, is deze een ‘object’ voor projecties. Die organisatierol is dan een lege ruimte, waarop emoties kunnen worden geprojecteerd. De officieel ontworpen en gesanctioneerde rollen hebben deze functie, maar ook officieuze rollen zijn het object van projecties. Deze zijn dan zondebok, slachtoffer, bullebak en vertolken onderliggende (onbewuste) dynamiek in organisaties. Op de ene organisatierol wordt meer geprojecteerd dan op andere rollen. Sommige organisatierollen stellen daarom hogere eisen aan de capaciteit de eigen en andermans emoties te verdragen dan de andere. Vooral de rollen van directeur, manager en adviseur vragen om een hoog vermogen. Volgens Kernberg (1998) is een kenmerk van goed leiderschap dat men in staat is zich te laten gebruiken als object voor de groep om op te projecteren zonder er onmiddellijk naar te handelen.

Vanuit het psychoanalytische perspectief is het in de relatie kunnen balanceren tussen ‘bevredigen’ en ‘frustreren’ de toegevoegde waarde van de adviseur of manager. In dit proces maakt de adviseur de afweging in welke vorm en fasering de organisatie (-vertegenwoordigers) wordt gespiegeld wat er aan de hand is. Daarvoor is het nodig in te schatten wat de ander aan angst en frustratie kan verdragen (wat de realiteit is die onder ogen kan worden gezien). En dit houdt een direct verband met wat de adviseur of manager zelf op dit punt kan verdragen. Het zou ideaal zijn als de adviseur of manager in staat is – tijdelijk – zodanig te verdragen dat de organisatie in de gelegenheid is zelf de belemmerende patronen onder ogen te zien en daar verandering in aan te brengen.

Voor het hele artikel lees verder via: M&O 2006 Het vermogen om te verdragen-Moeskops

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Dat ja…

Welke plaatjes heb jij allemaal in je hoofd, over hoe het allemaal moet zijn?

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Ambitieus, uniek en creatief

Vorige week was ik in IJsland. Een land met 350.000 inwoners op drie keer de oppervlakte van Nederland. Wat een spectaculaire natuur. Wat een magie. Wat een leukerds daar. Niet dat iedereen elkaar letterlijk allemaal kent maar je snapt de uitleg dat de betrokkenheid op elkaar enorm groot is. Samen levend op een geïsoleerd eiland en te maken hebbend met extreme natuurkrachten.

Mij werd verteld dat dit heeft gezorgd voor een veerkrachtige bevolking met sterke familiebanden, belangrijke tradities en een stevige relatie met de natuur. Naar deze natuur kun je alleen met open mond kijken; je bent en voelt je letterlijk klein naast gletchers, geisers en watervallen en onder het noorderlicht (wonder boven wonder mogen aanschouwen).

De zorgen van (een deel) van de wereld trekken op bepaalde plekken ook letterlijk aan je voorbij; afgebroken ijsschotsen drijven voor je neus langs en hun restanten vind je later op het strand. Waar ze weer wat later voorgoed verdwenen zijn. Gesmolten. Een proces dat niet meer stopt en waar de vele vulkanen wakker door worden (in 2010 had het al een flinke invloed; de vulkaanaswolken door de vulkaanuitbarsting onder de gletsjer Eyjafjallajökull zorgde voor grote verstoringen in de luchtvaart in Europa, met al van alles aan gevolgen van dien).

In de tussentijd, en laten we hopen dat dit nog lang duurt, houdt men dit proces nauwlettend in de gaten. Dat doet men voor zichzelf en ook voor ons. Hun ‘beslommeringen’ zijn ook die van ons en oneindig betekenisvol. Daar kunnen we met elkaar nog meer rekening mee gaan houden. Of eerst nog wat verder “op kauwen en mijmeren’. Muziek helpt mij meestal in zo’n proces. Misschien jou ook. Daarvoor, uit IJsland, het melancholieke Particles. De componist is Ólafur Arnalds (schreef o.a. de soundtrack van de The Hunger Games I). De Volkskrant zei over hem: “Arnalds maakt filmische muziek waarbij je de tektonische platen haast hoort schuiven”. Zang is van Nanna Bryndís Hilmarsdóttir (leadzangeres van the band Of Monsters and Men, waarvan we het nummer ‘Little Talks’ vast allemaal weleens gehoord hebben). Plus een mooi stel muzikanten op een trap…

Mogelijk geraakt door het nummer, luister dan ook eens naar deze Islands Songs. Een muzikaal filmproject waarbij Olafur iedere week, gedurende zeven weken, naar een andere plek in IJsland trok. Daar werkte hij vervolgens samen met een lokale artiest om in één week een compositie te maken. “Een klein beetje ambitieus, wondermooi uniek en uitermate creatief.”

Wie wil ook deze eigenschappen toebedeeld krijgen…?

Foto’s zijn vorige week gemaakt.

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Lees maar lang en wees gelukkig

Deze maand werd ik 56 en kreeg ik van een vriendin het boek ‘Lees maar lang en wees gelukkig’, met daarin “de 500 mooiste, beste fijnste gedichten en beelden van Plint (tot nu toe).” Klik even op de link als je ze (nog) niet kent.

Plint combineert gedichten met beeldende kunst en illustraties op enorm veel manieren. Hier vind je kaarten, posters, kussenslopen, servies en nog zoveel meer. Vorig jaar ontvingen ze de Visser Neerlandia prijs, een culturele prijs omdat de stichting al bijna 40 jaar poëzie en beeldende kunst op een bijzondere manier bij kinderen en volwassenen in Nederland en Vlaanderen brengt.

Hun lijfspreuk: “Gedichten en beeldende kunst die je dag net iets leuker maken”
Ik ben fan! En lees net dat ze met  SSSTILLE Dichter  ook op Oerol zijn. Een silent disco met gedichten uit DICHTER (het tijdschrift met gedichten voor kinderen van 6 tot 106), ingesproken door de dichters zelf. Ik ga zo’n koptelefoon volgende week opzoeken.

Het eerste gedicht van de 500 (tot nu toe) heet VIS. Tekst is van Judith Herzberg en beeld van Luc Tuymans.

Als ik een vis was wist ik wel
hoe ik moest zwemmen, zachtjes door het water
wimpelen en met een wending remmen.
Ach waarom voel ik wat nooit voor mij
bedoeld is in mijn ruggegraat terwijl ik
toegerust als mens zo moeizaam
door de kamers waad.

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Boekje open

Hoe ga ik open als een boek?

Ik wil mezelf eens lezen,
bladeren en kijken
hoeveel pagina’s ik tel.

Of ik een sprookje ben
of meer een studieboek.

Zou ik mij kopen?
Lenen bij de bieb?

Alleen stiekem lezen
hoe ik afloop en zachtjes
terugzetten in de kast?

Gedicht van Ted van Lieshout. Uit: Van verdriet kun je grappige hoedjes vouwen (1986).

 

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Kroonjuwelen

“The importance of having a Breakdown.” Het belang van doorbranden, instorten, een storing of…

Als je er middenin zit dan is het…, dan voelt het…, dan denk je…en ook…en dan ook nog…

Omdat het inmiddels een wijdverbreid thema is, schat ik in dat ieder van ons intussen wel woorden kan vinden voor de puntjes hierboven.

En als je er later op terugkijkt dan…dan heb je misschien wel kroonjuwelen in handen gekregen. Ik hoop het. Voor mij voelt het in ieder geval zo.

Er wordt intussen immens veel over een breakdown, wij zeggen vaker burn-out, gezegd en gepubliceerd. Tussen dit alles vond ik een juweel van een filmpje waarin de puntjes worden ingevuld door helder commentaar, dito beelden en boodschap. Die luidt: In the midst of a breakdown, we often wonder whether we have gone mad. We have not. We’re behaving oddly no doubt, but beneath the surface agitation, we are on a hidden yet logical search for health. We haven’t become ill; we were ill already. Our crisis, if we can get through it, is an attempt to dislodge us from a toxic status quo and an insistent call to rebuild our lives on a more authentic and sincere basis.

Tussen de komma’s van de laatste zin staat wat we eerst nog te doen hebben; het werk in uitvoering, ofwel ons ‘huiswerk’. En dat is niet gering. We krijgen kroonjuwelen niet zomaar in handen…

Onderaan het artikel The importance of having a breakdown kun je het filmpje vinden. De tekst zelf is ook de moeite waard. Net als vele andere teksten, filmpjes en beelden uit The Book of Life. Dit boek is een online uitgave van The School of Life (met een vestiging in Amsterdam) en hierin vind je de ideeën waar men in gelooft. Het is het brein en de bibliotheek van de school, wordt door veel mensen geschreven en is nog lang niet af. Het staat vol met afbeeldingen, films en teksten en is gratis toegangelijk.

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Minder moeten, meer leven

Ik lees graag elke dag een verhaal op VN.nl. Er zijn drie categorieën: Macht, Cultuur en Toekomst. Onder elke titel staat de plusminus leestijd. Dat vind ik als eerste geinig,  soms ook handig en meestal maakt het me niks uit. Na lezing voelt het voor mij zelfs als overbodige informatie. Ben namelijk nog veel langer met de inhoud bezig. Maar goed, dat is na lezing. Het valt me gewoon altijd op en maakt verder ook niet zoveel uit. Op dit moment vind ik het alleen belangrijk hier een interessant verhaal te kunnen laten lezen: een betoog voor het oogsten van momenten…
12 tot 15 minuten leestijd…;-)

Ik zou, ik zou, ik zou…
Zo zijn we ook ineens 85 en weten we dat we zullen gaan sterven.
Momenten, mis ze niet nu.

Tekst: Annemiek Leclaire & Beeld: Elise van Iterson. Dank!

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Stage of Being

Wie zijn we, waar komen we vandaan? Wat doen we hier? Waar gaan we naartoe?

Tot en met 17 juni 2018 presenteert Museum Voorlinden in Wassenaar een nieuwe collectietentoonstelling. Stage of Being laat zien hoe kunstenaars door de tijd heen de mens met al zijn emoties en driften verbeelden. Werken in uiteenlopende disciplines zetten aan tot nadenken over wie we zijn, over onze relatie tot anderen en hoe wij worden herinnerd wanneer we er niet meer zijn.

We leven in een wereld van vooruitgang: we weten meer, we worden ouder, misschien worden we zelfs ooit onsterfelijk. Tegelijkertijd worstelt de mens met gevoelens van leegte, eenzaamheid en angst. Ooit boden religies en ideologieën houvast en namen twijfels weg. Nu zijn we aangewezen op zelfhulpboeken, de psychiater, de filosoof, de coach, maar vooral op onszelf.

Kunstenaars durven zich bij uitstek bloot te stellen aan onze fundamentele vragen. 45 van hun antwoorden zijn te zien in dit sowieso al prachtige museum. Van harte aanbevolen.

‘Mass’ van Antony Gormley. Gormleys werk gaat over schaal, en dan vooral over de menselijke maat in verhouding tot de wereld. Met zijn beelden wil Gormley bewustzijn creëren van de plek die de mens inneemt in zijn of haar omgeving; in de tijd, ruimte en het leven zelf.

 

 

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

De kracht van de onderstroom

‘De golven zijn de dagen
De dagen van het jaar
En het lijkt of zij vertellen
Hoe het ons vergaat

Maar de onderstroom
Die niemand ziet
Bepaalt de richting
Op elk gebied

Het is de onderstroom
De onderstroom
Het is de onderstroom’

Een deel van de tekst uit het prachtige nummer ‘De Onderstroom’, van Stef Bos en zijn collega muzikanten. Hier kun je lezen wat Stef Bos zegt over hoe deze CD tot stand is gekomen en specifiek dit nummer.

En zoek het nummer eens op…of een ander nummer. Alles van hem is zo mooi.

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen

Denkraam

Het woord ‘Denkraam’ is een neologisme, geschapen door de striptekenaar en verhalenschrijver Marten Toonder. De man van Tom Poes en heer Ollie, ofwel Olivier B. Bommel. In de verhalen werd dit woord door dwerg Kwetal, die in vreemde woorden en uitdrukkingen grossiert, geïntroduceerd. Deze bedoelt daar zoiets mee als vermogen tot begrijpen of referentiekader, maar ook als denkkader of paradigma.

Collega Carola en ik vinden het een prachtig woord en hebben het graag gebruikt in onze quote: “schiet een gat in je denkraam en maak een sprong naar nieuwe inzichten” (doe het ook gezamenlijk).

Wij denken dat we onze vaardigheid, om zaken echt te doorgronden nog wel mogen verbeteren (understatement…). Dat ons referentiekader door tal van dingen is ontstaan maar we ons daar niet achter kunnen en moeten willen verschuilen. Dat we ook nooit jong genoeg of te oud zijn om te leren. En dat we daarmee ons animo om dingen anders te gaan doen, als we over tal van zaken weer anders leren denken en voelen, kunnen verruimen.

Daarom, laten we gaten blijven schieten in ons denkraam en sprongen maken naar nieuwe inzichten. En daar vervolgens naar handelen. Niet simpel, wel nodig. Denken wij. En jij?

En als we dat gaan doen, wie zouden daar komend jaar allemaal blij van kunnen worden?

Fijne feestdagen!

Mieke

Voor inspiratie ook nog dit: De kast die me vormde. Een essay van Tonnus Oosterhoff in de Trouw van 16 december. Het lijkt in eerste instantie een wat somber verhaal maar is prachtig en eindigt ook bijzonder. Omdat de wereld waarin wij leven nu eenmaal zoveel groter is en dit beseft wordt.

Geplaatst in Geen categorie | Een reactie plaatsen